Als leidinggevende kan het knap lastig zijn om de juiste training voor je team te selecteren. Er zijn veel coaching- en trainingsbureaus en bijna allemaal vinden ze dat ze de beste zijn. En net als op de markt wil het niet zeggen dat degene die het hardste schreeuwt automatisch ook de beste koopwaar heeft.
Maar waar moet je dan wel op letten?
Ik loop inmiddels ruim 15 jaar mee in dit vak. In die tijd heb ik heel wat trainingen gegeven, teams begeleid en gezien hoe verschillend organisaties hun trainingen inkopen en organiseren. Vanuit die ervaring heb ik geprobeerd om deze checklist zo objectief mogelijk samen te stellen.
Niet iedere training past bij ieder team. Niet ieder trainingsbureau is geschikt voor iedere opdracht. En de duurste aanbieder is niet automatisch de beste.
1. Begin bij het doel van de teamtraining
Het is allereerst belangrijk om helder te hebben waarom je een teamtraining wilt organiseren.
Speelt er iets in het team? Gaat het eigenlijk best goed, maar kan de samenwerking nog beter? Wil je een specifieke vaardigheid trainen, zoals feedback geven, communiceren of klantgericht werken? Of is de training onderdeel van een groter ontwikkeltraject?
Zorg eerst dat je dit scherp hebt.
In de IT bestaat de uitdrukking: garbage in, garbage out. Als de vraag aan het begin niet helder is, wordt het resultaat aan het einde meestal ook niet veel beter.
Begin daarom met vragen als:
- Wat speelt er nu in het team?
- Wat willen we na de training anders zien?
- Gaat het om kennis, vaardigheden, gedrag of samenwerking?
- Is dit iets wat met een training opgelost kan worden?
Die laatste vraag is belangrijk. Niet ieder probleem vraagt namelijk om een training.
Als rollen onduidelijk zijn, er structureel te weinig mensen zijn, een leidinggevende slecht functioneert of er een stevig conflict speelt, dan is een trainingsdag niet automatisch de oplossing. Soms is teamcoaching, procesbegeleiding, een organisatorische verandering of eerst een goed gesprek veel logischer.
2. Kies een trainer met relevante ervaring
Ervaring vind ik bij een teamtraining belangrijk. Je hebt namelijk niet alleen te maken met de inhoud, maar ook met de dynamiek in een team.
Een oefening kan anders uitpakken dan vooraf gedacht. Er kan weerstand ontstaan, een oud conflict kan ineens boven tafel komen of iemand zegt iets waardoor de sfeer in één klap verandert.
Dan helpt het wanneer een trainer niet alleen zijn of haar programma kent, maar ook weet wat er op zo’n moment met een groep nodig is.
Net als met autorijden leer je dit vak uiteindelijk vooral in de praktijk.
Kijk daarbij niet alleen naar het aantal ervaringsjaren. Iemand kan twintig jaar dezelfde training geven zonder veel ervaring te hebben met ingewikkelde teamsituaties.
Kijk daarom vooral naar relevante ervaring:
- Heeft de trainer ervaring met teams?
- Kent hij of zij het onderwerp?
- Heeft de trainer ervaring met vergelijkbare vraagstukken?
- Kan hij of zij omgaan met weerstand en groepsdynamiek?
- Is er ervaring met teamcoaching als er meer speelt?
3. Kijk ook of er een goede klik is
Naast ervaring speelt er nog iets anders: de klik.
Dat klinkt misschien minder meetbaar, maar bij een teamtraining is vertrouwen belangrijk. Zeker wanneer je wilt dat mensen zich uitspreken, feedback geven of lastige onderwerpen bespreken.
Een intakegesprek met de opdrachtgever zegt daarom vaak al veel.
Stelt de trainer goede vragen? Wordt er echt geluisterd? Probeert iemand eerst te begrijpen wat er speelt of wordt er direct een standaardprogramma uit de kast getrokken?
En misschien nog belangrijker: heb je er vertrouwen in dat deze persoon straks voor jouw team staat?
Een goede trainer hoeft het niet altijd met je eens te zijn. Ik vind het juist prettig wanneer iemand kritisch durft te zijn en ook aangeeft wanneer een bepaalde aanpak volgens hem of haar niet verstandig is.
4. Zorg voor deelnemers, niet voor bezoekers
Een teamtraining is niet passief. Iedereen wordt geacht mee te doen en is mede verantwoordelijk voor het resultaat. Niet alleen de trainer.
Toch zie ik nog regelmatig dat een team simpelweg naar een training wordt gestuurd:
“Gaan jullie maar wat aan feedback doen.”
Of:
“Jullie moeten beter samenwerken, dus daar hebben we een training voor geboekt.”
Als deelnemers niet weten waarom ze ergens zijn of zelf geen enkele noodzaak voelen, krijg je al snel bezoekers in plaats van deelnemers.
En bezoekers consumeren. Deelnemers doen mee.
Mensen hoeven echt niet allemaal juichend binnen te komen, maar ze moeten wel weten waarom de training plaatsvindt en wat er van hen wordt verwacht.
Vertel vooraf:
- waarom de training wordt georganiseerd;
- wat het doel is;
- wat ongeveer aan bod komt;
- of er voorbereiding nodig is;
- en wat er van hen wordt verwacht.
Daarmee voorkom je ook dat mensen met totaal verschillende verwachtingen binnenkomen.
5. Wat is de rol van de leidinggevende?
Ook de rol van de leidinggevende verdient aandacht. Je kunt niet alles bij de trainer neerleggen.
Als jij als leidinggevende vindt dat het team iets moet leren of veranderen, moet je duidelijk kunnen maken waarom. En wanneer je onderdeel bent van het team, zul je vaak zelf mee moeten doen.
Een leidinggevende die het team naar een training stuurt, zelf wegblijft en daarna vraagt of “het probleem nu is opgelost”, maakt het zichzelf én de trainer wel erg makkelijk.
Zeker bij onderwerpen als feedback, samenwerking, gedrag en teamcultuur speelt leiderschap bijna altijd een rol.
Bespreek daarom vooraf wat de rol van de leidinggevende tijdens én na de training is.
6. Een training moet passen in de ontwikkeling van het team
Als duidelijk is dat een training de juiste interventie is, kijk dan ook hoe deze past binnen de bredere ontwikkeling van het team.
Helaas kom ik nog regelmatig losse flodders tegen. De ene teamdag wordt iets gedaan met DISC, de volgende keer met teamrollen, daarna een losse workshop feedback en een half jaar later iets over kernwaarden.
Op zichzelf kunnen dat allemaal prima trainingen zijn. Maar samen vormen ze nog geen ontwikkeling.
Wat heeft dit team nu nodig? Wat hebben we eerder gedaan? Waar bouwen we op voort? En hoe sluit een volgende stap daarop aan?
Methodes hoeven niet hetzelfde te zijn, maar het helpt wel wanneer ze elkaar versterken in plaats van onnodig tegenspreken.
Teamontwikkeling is geen verzameling losse leuke dagen.
7. Maatwerk of een standaardprogramma?
Maatwerk klinkt aantrekkelijk, maar een volledig nieuw programma is lang niet altijd nodig.
Een trainer die regelmatig feedbacktrainingen, communicatietrainingen of DISC-teamtrainingen geeft, zal logischerwijs werken met onderdelen en werkvormen die zich eerder hebben bewezen. Daar is niets mis mee.
Het gaat er vooral om wat leidend is: het programma van het trainingsbureau of de vraag van het team?
Voor mij moet het team leidend zijn.
Een goed programma kan prima bestaan uit vaste bouwstenen, zolang de keuze, volgorde, voorbeelden en werkvormen aansluiten bij wat dit specifieke team nodig heeft.
Het verschil zit tussen:
“Dit is onze training, daar moeten jullie in passen.”
en:
“Dit zijn de mogelijkheden. Wat heeft jullie team nodig?”
Volledig maatwerk is dus niet per definitie beter. Een passend programma wel.
8. Grote trainingsbureaus zijn niet per se beter dan kleine
Veel organisaties kiezen graag voor een groot en bekend trainingsbureau. Dat kan een prima keuze zijn, maar groot betekent niet automatisch beter.
Een groot bureau heeft vaak een breder aanbod, meerdere trainers en kan relatief gemakkelijk grotere trajecten of trainingen op meerdere locaties organiseren. Ook is vervanging vaak makkelijker te regelen wanneer een trainer onverwacht uitvalt.
Een kleiner bureau kan juist gespecialiseerd zijn en de lijnen zijn vaak korter. Je hebt regelmatig direct contact met degene die uiteindelijk ook voor de groep staat.
Er is dus geen automatisch verband tussen omvang en kwaliteit.
Kijk vooral naar de trainer die de opdracht daadwerkelijk gaat uitvoeren. Die persoon staat uiteindelijk voor je team.
9. Wat is de ideale groepsgrootte?
Hier bestaat geen gouden formule voor. Het hangt af van het onderwerp, het team en de gekozen werkvormen.
Bij een training met een trainingsacteur zou ik bijvoorbeeld niet snel boven de acht deelnemers gaan als iedereen uitgebreid moet kunnen oefenen. Met meer deelnemers kan het ook, maar dan moet je de werkvorm aanpassen of bijvoorbeeld een extra acteur inzetten.
Bij een intensieve teamtraining werk ik zelf graag met een co-trainer wanneer een groep richting de 15 tot 20 deelnemers gaat. Niet omdat daar een harde grens ligt, maar omdat je met twee trainers meer kunt zien, begeleiden en opvangen.
Bij teambuilding kan het aantal deelnemers vaak hoger liggen. Bij teamcoaching zou ik juist wat conservatiever kijken naar de verhouding tussen deelnemers en begeleiders.
Vraag daarom niet alleen: “Hoeveel mensen kunnen er in deze training?”
Maar vooral:
“Kan iedereen met deze groepsgrootte voldoende deelnemen en oefenen?”
10. Zijn individuele intakegesprekken nodig?
Bij sommige trainingsbureaus zijn individuele intakegesprekken met teamleden standaard onderdeel van een teamtraining. Dat kan heel waardevol zijn, maar het is wat mij betreft geen automatisme.
Als er veel speelt in een team, er spanning of onveiligheid is, of wanneer je vooraf verschillende perspectieven wilt ophalen, kunnen individuele gesprekken veel informatie opleveren. De trainer krijgt een beter beeld van wat er onder de oppervlakte speelt en deelnemers kunnen onderwerpen benoemen die ze in de groep misschien minder snel uitspreken.
Maar ook hier geldt: doe het omdat het nodig is, niet omdat het standaard in het programma zit.
Bij een team dat goed functioneert en vooral een vaardigheid wil ontwikkelen, kunnen uitgebreide individuele intakes de training juist onnodig zwaar aanzetten. Mensen kunnen zich gaan afvragen waarom iedereen apart gesproken moet worden en of er blijkbaar meer aan de hand is.
Kijk daarom per situatie wat nodig is. Soms is een goed gesprek met de leidinggevende en één of twee andere betrokkenen voldoende. In andere situaties zijn gesprekken met alle teamleden juist verstandig.
De vraag is niet: “Doen we altijd intakes?” maar:
“Welke informatie hebben we vooraf nodig om deze training goed te begeleiden?”
11. Kijk kritisch naar voorbereidingskosten
Dezelfde afweging geldt voor voorbereidingskosten.
Een trainer moet weten wat er speelt, het programma afstemmen en eventuele materialen voorbereiden. Soms zijn meerdere intakegesprekken, interviews of een volledig nieuw programma nodig. Dan zijn voorbereidingskosten logisch.
Maar de hoeveelheid voorbereiding verschilt sterk per training. Een bestaand programma dat op onderdelen wordt aangepast vraagt iets anders dan een volledig nieuw ontwikkeltraject.
Maatwerk betekent niet automatisch dat iedere training vanaf nul moet worden opgebouwd.
Vraag daarom niet alleen óf er voorbereidingskosten worden gerekend, maar vooral wat daar precies onder valt.
12. Hoeveel tijd is nodig en hoe verdeel je die?
Ook hier is geen standaardantwoord op. Het hangt vooral af van wat je wilt bereiken.
Een halve dag kan prima zijn voor een eerste kennismaking met een onderwerp. Maar wanneer je gedrag wilt veranderen, patronen wilt doorbreken of structureel beter wilt samenwerken, is één middag vaak erg ambitieus.
Ik zie soms programma’s waar zoveel onderwerpen in één dag worden gepropt dat alles even wordt aangeraakt, maar niets echt wordt uitgediept.
Liever één onderwerp goed behandelen dan vijf onderwerpen afraffelen.
Vraag jezelf daarom af: wat moet iemand na deze training echt anders kunnen of doen? En hoeveel tijd is daar realistisch voor nodig?
Bij trainingen waarbij je gedrag wilt veranderen, werk ik zelf vaak liever met meerdere momenten. Bijvoorbeeld twee of meerdere dagdelen met een paar weken ertussen, of eerst een hele dag en daarna één of meerdere vervolgmomenten.
Zo kunnen deelnemers tussendoor iets uitproberen in de praktijk en kun je bij een volgende bijeenkomst bespreken wat werkte, waar ze tegenaan liepen en wat er nog nodig is.
Een hele dag kan natuurlijk ook prima werken. Ik zou alleen niet automatisch kiezen voor “één dag en klaar” omdat dit organisatorisch makkelijk is.
Bij teamontwikkeling kan de tijd tussen sessies juist onderdeel zijn van het leerproces.
13. Hoe wordt het geleerde geborgd?
Een team kan een fantastische dag hebben gehad. Iedereen is enthousiast, er zijn goede gesprekken gevoerd en er liggen mooie afspraken.
En twee weken later gaat iedereen weer verder zoals daarvoor.
Dat is zonde.
Zeker wanneer je werkt aan samenwerking, communicatie, gedrag of cultuur moet je vooraf nadenken over wat er na de training gebeurt.
Wie houdt afspraken levend? Wanneer bespreek je ze opnieuw? Komen ze terug in overleggen? Is er een vervolgsessie? En welke rol heeft de leidinggevende?
Borging betekent overigens niet automatisch dat je opnieuw een trainer moet inhuren. Een team kan zelf veel doen door afspraken terug te laten komen in overleggen, elkaar erop aan te spreken of na een aantal weken bewust te evalueren.
Meer hierover lees je in mijn artikel Het belang van borging bij een teamtraining of teambuilding.
Een training is uiteindelijk geen eindpunt. Het is vaak één stap in een langere ontwikkeling.
14. In-company of op een externe locatie?
Ook de locatie kan verschil maken.
Een externe locatie heeft als voordeel dat mensen letterlijk even uit hun normale werkomgeving zijn. Dat kan helpen om afstand te nemen van de dagelijkse drukte en ruimte te maken voor andere gesprekken.
Daar staan extra kosten en reistijd tegenover.
In-company kan daarom net zo goed een prima keuze zijn. Zorg dan wel dat de ruimte geschikt is.
Ik zou kiezen voor voldoende daglicht, goede ventilatie en ruimte om te bewegen. Het helpt ook wanneer tafels aan de kant kunnen.
Zelf werk ik bij intensievere trainingen vaak liever met stoelen in een halve cirkel of hoefijzervorm dan met iedereen achter een tafel. Mijn ervaring is dat mensen zich letterlijk en figuurlijk makkelijker achter een tafel kunnen verstoppen.
En nog een praktisch punt: voorkom dat deelnemers tijdens een in-company training steeds terug naar hun werkplek lopen omdat “er nog even iets moet worden geregeld”. Dan ben je alsnog maar half uit het dagelijkse werk.
15. Wat kost een goede teamtraining?
De prijzen voor teamtrainingen lopen behoorlijk uiteen. Dat is logisch.
Een teamtraining is wat mij betreft geen gewone kostenpost, maar een investering in de ontwikkeling van het team. Dat betekent natuurlijk niet dat iedere prijs automatisch gerechtvaardigd is.
Een training met één trainer en eenvoudige materialen kost iets anders dan een programma met twee trainers, een trainingsacteur, persoonlijke profielen, interviews en meerdere terugkommomenten.
Ook ervaring, specialisatie, voorbereiding en de omvang van de opdracht spelen mee.
Kijk daarom niet alleen naar het tarief per dagdeel, maar vooral naar wat je voor dat bedrag krijgt.
Sommige organisaties proberen de kosten te drukken door een training flink in te korten. Dat kan soms prima, maar niet wanneer je daardoor te veel in te weinig tijd probeert te stoppen.
Dan lever je uiteindelijk in op kwaliteit. Er is minder ruimte om te oefenen, te verdiepen en stil te staan bij wat het team echt nodig heeft.
Voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten werkt bij teamtrainingen daarom niet altijd. Goedkoper kan prima zijn, zolang de opzet realistisch blijft voor het doel dat je wilt bereiken.
Vraag bijvoorbeeld:
- Is voorbereiding inbegrepen?
- Zijn materialen inbegrepen?
- Zijn eventuele vragenlijsten of profielen inbegrepen?
- Hoeveel trainers zijn aanwezig?
- Is reistijd inbegrepen en hoe zit het met de reiskosten?
- Zit er een intake in?
- Is er nazorg of een evaluatie?
- Is er een vervolg- of borgingsmoment?
Een goedkope training die weinig oplevert kan uiteindelijk duur zijn. Maar andersom geldt hetzelfde: een hoog tarief is ook geen garantie voor kwaliteit.
Vergelijk daarom niet alleen prijzen, maar vooral de inhoud, aanpak en wat er daadwerkelijk geleverd wordt.
Kijk uiteindelijk naar het hele plaatje
De beste teamtraining bestaat niet.
Wat voor het ene team uitstekend werkt, kan voor het andere team totaal niet passend zijn.
Kijk daarom verder dan alleen de titel van de training, een mooie brochure, een bekende naam of een lage prijs.
Begin bij wat er in het team nodig is. Kijk vervolgens naar de ervaring en aanpak van de trainer, hoe goed het programma aansluit, de groepsgrootte, voorbereiding, locatie, benodigde tijd en wat er na de training gebeurt.
En misschien wel het belangrijkste: zorg dat een teamtraining iets is wat je mét het team doet en niet iets wat je vóór het team organiseert.
Een goede training kan veel in beweging zetten. Maar uiteindelijk bepaalt wat het team er daarna mee doet of er echt iets verandert.
